Na scenie jedno drzewo i ławka. Dogasająca burza, półmrok. Z lewej strony wchodzą Kogut i Lis. Kogut niesie teczkę pod pachą. Na głowie ma kapelusz.
LIS:
Oto po długiej wędrówce znowu jesteśmy tam, gdzie byliśmy. Rozpoznaję to samo drzewo.
Nietrudno je rozpoznać. Jest jedno jedyne. To jedno drzewo, to cały twój las.
Upierasz się przy niedorzeczności. Las był kiedyś, ale teraz istnieje tylko w twojej wyobraźni.
Wyobraźnia rządzi światem. Niestety, przeważnie jest to wyobraźnia w złym gatunku.
Zaledwie godność osobista. Czuję i myślę. Moich myśli i moich uczuć nie ma nigdzie poza mną.
Subiektywność. Ja jestem po stronie prawdy obiektywnej.
Lecz obaj jesteśmy mokrzy. Deszcz pada.
LIS:
A po co?
KOGUT:
Próbuję uczynić z ciebie dlalektyka.
LIS:
Dlaczego ci na tym tak zależy?
KOGUT:
Dla twojego dobra.
LIS:
Czy aż tak mnie kochasz?
KOGUT:
Kocham dialektykę i prawdę obiektywną. Nikt nie może się obejść bez prawdy obiektywnej.
LIS:
Odwrotnie. To prawda obiektywna nie może się obejść bez większości głosów. Nazwij ją raczej prawdą statystyczną.
KOGUT:
Bronisz się?
LIS:
A ty atakujesz. To znaczy, że ja wystarczam sam sobie, a ty musisz mnie zdobywać, ty i twoja prawda obiektywna. Inaczej nie czujecie się dobrze.
KOGUT:
Ja występuję tylko...
LIS:
...W imieniu prawdy obiektywnej. Ja tylko w swoim własnym.
KOGUT:
Moja prawda jest większa.
KOGUT:
Za to powszechna.
LIS:
Czyli pusta.
(Błyskawica i odległy grzmot. W świetle błyskawicy widać, że na drzewie wisi wisielec.)
LIS:
Ktoś tu jest.
LIS:
Daję ci subiektywne słowo honoru.
KOGUT:
Obiektywnie nie widzę nikogo.
(Znowu błyskawica. Lis chwyta Koguta za ramię wskazuje na wisielca.)
LIS:
Tam!
LIS:
Dlaczego krzyczysz?
LIS:
Więc co z tego? On wisi, a ty stoisz. On tobie nie wchodzi w drogę, ani ty jemu.
LIS:
Patrz jak wisi spokojnie, a ty się denerwujesz. On się ciebie nie boi, dlaczego ty boisz się jego?
KOGUT:
Uciekajmy!
LIS:
Dokąd?
LIS:
Czyli nigdzie. Uciekać od konkretu do abstrakcji — to w twoim stylu.
KOGUT:
Więc nie uciekajmy, tylko chodźmy gdzie indziej.
LIS:
Dokądkolwiek pójdziemy, zawsze wrócimy pod to samo drzewo.
KOGUT:
(Szeptem) Kto to jest?
LIS:
Raczej kim on był.
KOGUT:
Kim był?
LIS:
Kimkolwiek był, nie lubił siebie skoro się powiesił.
KOGUT:
Dlaczego się powiesił?
LIS:
Był tym, kogo nie lubił. Au!
(Wisielec urywa się i spada Lisowi na plecy. Lis zatacza się pod jego ciężarem. Kogut ucieka spod drzewa i zatrzymuje się w pewnej odległości.)
KOGUT:
Żyjesz?
LIS:
Do kogo mówisz?
KOGUT:
Do ciebie. Ja tego pana nie znam.
LIS:
Lepiej mi pomóż wydostać się spod niego. Nic dziwnego, że się urwał. Ciężki.
KOGUT:
Boję się.
LIS:
Czego? Przecież on nie żyje.
KOGUT:
Właśnie dlatego.
LIS:
Przecież nic ci nie może zrobić. Obiektywnie.
KOGUT:
A jak ożyje?
LIS:
Więc czego się właściwie boisz?
KOGUT:
Na wszelki wypadek — wszystkiego.
LIS:
Obiektywnie, czy subiektywnie?
KOGUT:
(Szeptem) Prywatnie.
LIS:
Pomożesz mi, czy nie?
(Kogut zbliża się niechętnie i pomaga Lisowi wydostać się spod wisielca. Układają go na ziemi. Rozjaśnienie.)
KOGUT:
Dziwne. Wisiał, a leży.
LIS:
Co w tym dziwnego?
KOGUT:
Stwierdzam, że są zmiany.
LIS:
Znowu zaczynasz dialektycznie?
KOGUT:
Jednakże on nie jest już wisielcem.
LIS:
Tylko z twojego punktu widzenia. Obiektywnie jemu jest wszystko jedno.
KOGUT:
Kto to jest teraz. Leżelec?
WISIELEC
(Unosząc się do pozycji siedzącej i wyciągając rękę.):
Bruno Sznajder, bardzo mi przyjemnie.
KOGUT:
Ożył!
(Odbiega na bok w popłochu. Lis odstępuje o krok od Wisielca.)
LIS:
Tylko spokojnie.
WISIELEC:
Panowie nie podadzą mi ręki?
LIS:
Nie, ale...
WISIELEC, CZYLI BRUNO SZNAJDER:
Panowie mną gardzą?
KOGUT:
Bynajmniej, tylko...
LIS:
Właściwie czemu nie?
KOGUT:
Podejdź i przedstaw się.
LIS:
Moje nazwisko nic mu nie powie.
KOGUT:
To prawda.
LIS:
Ty, jako prezes, jesteś bardziej znany.
KOGUT:
Więc ja cię deleguję.
(Lis podchodzi do Bruno Sznajdera.)
LIS:
Lis jestem. A to mój przyjaciel Kogut. Prezes Koła Miłośników Myśli Racjonalnej.
(Kogut kłania się sztywno.)
BRUNO S.:
Panowie są zwierzętami?
LIS:
My jesteśmy alegoryczni.
BRUNO S.:
Doskonale się składa.
(
Wstaje.) Chciałbym uścisnąć dłoń panów — alegorycznie.
KOGUT:
To znaczy niby jak...
BRUNO S.:
Alegorycznie-symbolicznie. Byłeś w zaświatach, teraz powracam do świata żywych. Uścisk dłoni oznaczał by, że znowu jestem przyjęty przez wspólnotę po tej stronie istnienia.
KOGUT:
Co słychać po tamtej?
LIS:
Wstydził byś się zadawać takie pytanie. W takiej chwili i w taki sposób. Pan Bruno miał ciężkie przejście w obie strony.
KOGUT:
Zapytać się nie wolno?
LIS:
Ale nie tym tonem.
DO BRUNO S.
Niech pan wybaczy. Mój kolega wyznaje światopogląd materialistyczny.
BRUNO S.:
Serdecznie współczuję.
LIS:
Nie wierzy w życie pozagrobowe.
BRUNO S.:
Częsty wypadek.
LIS:
Stąd szyderstwo w jego pytaniu.
BRUNO S.:
Nie szkodzi, nie szkodzi.
LIS:
Pan się nie gniewa?
BRUNO S.:
Bynajmniej. Byłem nawet gotów udzielić odpowiedzi, ale skoro on jest niewierzący...
LIS:
Tak, lepiej niech pan nic nie mówi. To by go mogło urazić.
KOGUT:
A miał by pan coś do powiedzenia?
LIS:
Niech pan nie zwraca uwagi na jego prowokacje.
BRUNO S.:
On prowokuje?
LIS:
Oczywiście. Dąży do wywołania dyskusji, która — zważywszy jego poglądy i jego oficjalne stanowisko — byłaby jałowa.
BRUNO S.:
Doprawdy niezręczna sytuacja.
LIS:
Najlepiej zmieńmy temat. Jak pan znajduje pogodę po powrocie?
BRUNO S.:
Marna. W dalszym ciągu pada.
KOGUT:
A tam, skąd pan wraca, to niby sucho, co?
LIS:
Co za poziom.
BRUNO S.:
Drogi panie, zarówno gdybym potwierdził jak i zaprzeczył pan nie będzie usatysfakcjonowany. Stoi pan na określonym stanowisku, zdecydowanie negatywnym. Pańskie zdanie na temat życia pozagrobowego jest osądem a priori pozbawionym wszelkich podstaw eksperymentalnych. Zważywszy sprzeczność nie do pogodzenia między pańską aprioryczną pewnością siebie, a moim bezpośrednim, a tak świeżym doświadczeniem, uważam, że polemika nie miałaby sensu. Zresztą już niebawem pan osobiście się o wszystkim przekona.
KOGUT: Jak mam to rozumieć?
BRUNO S.:
Jak najprościej. Każdego czeka kres jego ziemskiej wędrówki. Prędzej czy później.
KOGUT:
Ale to „niebawem”.
BRUNO S.:
To znaczy, że raczej prędzej niż później.
KOGUT:
Skąd pan może to wiedzieć.
BRUNO S.:
Pan zapomina, że wracam z wymiaru, w którym takie rzeczy są wiadome.
KOGUT:
Jakie rzeczy...
BRUNO S.:
Pewne rzeczy niedostępne żyjącym w doczesnym, trójwymiarowym świecie.
KOGUT:
Głupstwa pan opowiada!
BRUNO S.:
Powiedziałem, że nie będę polemizował.
LIS:
Słyszałeś? Pan Bruno nie chce już z tobą rozmawiać. (Podchodzi do Bruno S. i odprowadza go na bok.) Ale między nami, panie Bruno, to ciekawe co pan powiedział. Ma pan jakieś informacje na temat mojego przyjaciela? Jego najbliższej przyszłości?
BRUNO S.:
Oczywiście.
LIS:
Mnie to nie interesuje. To znaczy nie interesują mnie szczegóły, natomiast ciekawi mnie ogólnie. Więc mówi się po tamtej stronie o naszym przyjacielu? Są jakieś decyzje w jego sprawie?
(Kogut tymczasem zbliża się do nich.) Zajmij się sobą.
BRUNO S.:
Jego losy, zarówno za życia jak i po śmierci, są przewidziane.
LIS:
Fascynujące. My tu sobie żyjemy jak gdyby nigdy nic, a tymczasem po tamtej stronie wszystko już wiadomo. Nie będę pana nudził pytaniami, choć oczywiście było by niezmiernie ciekawe dowiedzieć się z pewnego źródła czy istnieje niebo i piekło, czy niedowiarstwo jest karane, czy nasza poszczególna świadomość przechodzi przez próg śmierci nie tknięta i co to właściwie jest wieczność. Ograniczę się tylko do jednego pytania: czy jego przypadek jest ciężki?
BRUNO S.:
Ciężki, ale nie beznadziejny.
KOGUT:
Nonsens!
LIS:
Jeszcze tu jesteś? Spóźnisz się na posiedzenie.
KOGUT:
Ciemnota, przesądy, zabobon!
BRUNO S.:
Zgadza się
LIS:
Co? Przyznaje mu pan rację?
BRUNO S.:
Nie, stwierdzam tylko, że po tamtej stronie się nie mylą.
KOGUT:
Kto się nie myli, po jakiej tamtej...
BRUNO S.:
Jego zachowanie zgadza się niestety z opinią, jaką tam o nim powzięto. Wnioski, jakie wyciągnięto są słuszne, a pewne akcje, jakie w jego sprawie rozpoczęto są całkowicie uzasadnione.
KOGUT:
Kto powziął, kto wyciągnął, kto rozpoczął!
BRUNO S.:
Pański przyjaciel staje się nudny.
LIS:
Mnie pan to mówi?
KOGUT:
Poczekaj pan, panie Sznajder, jestem Prezesem Towarzystwa Miłośników Myśli Racjonalnej i jako taki mam prawo, więcej, obowiązek bezwzględnego, naukowego i ściśle bezstronnego badania tych zjawisk. Oczywiście nie uprzedzam konkluzji, ale muszę zgromadzić materiał. Zaś pan, jako członek myślącej ludzkości nie ma prawa uchylać się od zeznań. W imieniu Towarzystwa Miłośników Myśli Racjonalnej wzywam pana...
BRUNO S.:
Gwiżdżę na pańskie Towarzystwo.
KOGUT:
Pan gwiżdże na...
BRUNO S.:
Na Miłośników i na Myśl Racjonalną. A także na postęp, oświecenie i encyklopedystów. Na światopogląd materialistyczny, jeżeli pan woli.
KOGUT:
Ależ...
LIS:
Słyszałeś? Pan Bruno gwiżdże.
KOGUT:
Pan gwiżdże?!
BRUNO S.:
Tak.
(Odwraca się tyłem do Koguta i odchodzi na bok.)
KOGUT:
To niesłychane.
LIS:
Doigrałeś się. Pan Bruno się obraził.
KOGUT:
To ja się obraziłem.
LIS:
Nie bądź śmieszny. Trzeba było z nim pogadać po ludzku.
KOGUT:
To znaczy jak?
LIS:
Na boku, prywatnie, jak człowiek z człowiekiem. A ty co, ty od razu w niego światopoglądem. W dodatku naukowym. Zupełnie jak dziecko.
KOGUT:
Nie mogłem inaczej. Ja, jako Prezes...
LIS:
Prezes. Prezes i co ci z tego przyszło. Teraz już niczego się nie dowiesz.
KOGUT:
Czy myślisz, że już jest za późno?
LIS:
Spróbuję ci to załatwić.
